آخرین مطالب

اولین رصدخانه‌ خورشیدی ایران که در طرح توسعه‌ای پایتخت نابود شد!+ علمی وفناوری

اولین رصدخانه‌ خورشیدی ایران که در طرح توسعه‌ای پایتخت نابود شد!+

  بزرگنمایی:

اولین رصدخانه‌ خورشیدی ایران که در طرح توسعه‌ای پایتخت نابود شد!+فیلم

رصدخانه خورشیدی دانشگاه تهران که به همت دکتر "آلینوش طریان" در سال 1348 کلید خورد، بعد از حضور 18 رییس و سرپرست دانشگاه و در سایه بی‌تعاملی دستگاه‌ها، در طرح توسعه‌ای پایتخت جای خود را به یک بزرگراه داد و اکنون اثری از تلاش‌های چندین ساله مادر ستاره‌شناسی ایران باقی نمانده است.

به گزارش ایسنا، قد آرزوهای انسان از زمین تا بی‌نهایت‌ها کشیده شده و همین آرزوها بوده که دیگر، سفر به دیگر کُرات تنها یک آرزو نیست. 

دانش ستاره‌شناسی از علوم کُهن است، چون این دانش از زمانی که بشر بر روی کره خاکی پا گذاشت و گوهرهای شب چراغ آسمان را نظاره و به طلوع و غروب مهر و ماه توجه کرد، سعی در پیدا کردن پاسخ مناسب به سؤالات خود بوده است. از این رو رصدخانه‌ها احداث شدند تا به بخشی از کنجکاوی‌ها و سؤالات خود درباره سقف آسمانی بالای سرشان پاسخ دهند.

این علم امروزه تا جایی پیشرفت کرده که ستاره‌شناسان آلات و ابزار زیادی را مورد استفاده قرار می‌دهند تا جهان را مطالعه کنند و تلسکوپ‌های عظیم تصاویری از اَشیای فضایی را در اختیار فضانوردان می‌گذارند. این تلسکوپ‌ها به ستاره شناسان کمک می‌کنند تا درباره اَشیایی که نسبتاً به زمین نزدیک هستند مثل خورشید، سیارات و ستاره‌های دنباله‌دار مطالعه کنند و برای آموختن درباره اشیایی که دورتر هستند، از تلسکوپ‌های رادیویی و انرژی ساطع شده از اَشیای فضایی بهره ‌گرفتند. در این میان رایانه‌ها نیز به کمک ستاره شناسان آمدند تا اطلاعاتی را که از همه این ابزار می‌گیرند، تفسیر و پردازش کنند.

این ابزارها در سازه‌هایی به نام رصدخانه‌ها به محققان عرضه می‌شود تا آنها دانشی را به دانش قبلی اخترشناسی اضافه کنند. در گذشته رصدخانه‌ها با ابزارهای ابتدایی ستاره‌شناسی بودند، ولی رصدخانه‌های امروزی به تلسکوپ‌های بزرگ نوری یا رادیویی مجهز هستند که در اتاق‌های گردنده نصب شده‌اند.

اولین رصدخانه‌ای که محققان جهان اسلام در آن به فعالیت پرداختند، در حدود سال 212 هـ. ق (828 م) در بغداد بنا شد و دو اخترشناس برجسته به نام‌های «فضل بن نوبخت اهوازی» و «محمد بن موسی خوارزمی» بر آن ریاست داشتند.

پس از این رصدخانه، رصدخانه‌های دیگری در سرزمین‌های اسلامی ساخته شدند که هریک با نام اخترشناس برجسته‌ای همراه ‌است. رصدخانه «عبدالرحمان صوفی» در شیراز از جمله این رصدخانه‌ها است.

پس از سده چهارم، رصدخانه‌ها با نام امیران ارتباط پیدا کردند، مانند رصدخانه «علاءالدوله» همدان که برای «بوعلی‌سینا» بنا شد. کمتر از یک سده بعد نیز ملکشاه سلجوقی، رصدخانه بزرگی را بنا نهاد که بزرگانی مانند «عمر خیام نیشابوری» در آن‌ فعالیت داشتند و گاهشماری جلالی، به عنوان دقیق‌ترین تقویم جهان را طرح‌ریزی کردند.

پیشرفت رصدخانه‌ها با بنیان‌گذاری رصدخانه «مراغه» به اوج خود رسید. بنای این رصدخانه در سال 657 هجری(1261 میلادی) به سفارش «خواجه نصیرالدین طوسی» و به فرمان «هولاکو»، نوه چنگیزخان مغول، آغاز شد.

اولین رصدخانه‌ مدرن کشور به همت دانشمندان و اساتید دانشگاه تهران راه‌اندازی شد. دکتر «آلینوش طریان» از شاگردان «پروفسور حسابی»، عضو سابق هیات علمی و رئیس سابق بخش فیزیک خورشیدی مؤسسه ژئوفیزیک، پایه‌گذار نخستین رصدخانه فیزیک خورشیدی در کشور بوده است.

وی برای نخستین بار درس‌های فیزیک خورشیدی و اختر فیزیک را ارائه داد و ادامه فعالیت‌های وی منجر به ارائه نخستین تلسکوپ خورشیدی در کشور شد. این رصدخانه به دلیل قرارگیری در طرح توسعه شهر امروزه نابود شده و به جز چند تصویر دیگر هیچ اثری از آن نیست!

اولین رصدخانه‌ خورشیدی ایران که در طرح توسعه‌ای پایتخت نابود شد!+فیلم

نمایی از نیمه عمر رصدخانه خورشیدی

اولین گام‌های نجومی دانشمندان نجومی

رصدخانه خورشیدی مرکز ژئوفیزیک دانشگاه تهران در انتهای خیابان کارگر شمالی و در جوار مرکز انـرژی اتمـی ایـران قـرار داشت و متعلـق بـه دانشـگاه تهران است. در این مرکز یک تلسکوپ 15 سانتی‌متری ویژه رصد خورشید قرار داشت که مجهز به فیلترهای Ha و Hb بوده و توسط آن محققان می‌توانستند علاوه بر لکه‌های خورشیدی، فوران‌های سطح خورشـید را مشـاهده کرده و مورد بررسی و تحلیل قرار دهند.

این رصدخانه با همت دکتر طریان بنا نهاده شد. وی دارای دکترای فیزیک از دانشگاه "سوربن" فرانسه و عضو هیأت‌علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و بانوی اختر فیزیک و مادر علم ستاره‌شناسی مدرن، مؤسس نخستین رصدخانه فیزیک خورشیدی در ایران، عضو کمیته ژئوفیزیک دانشگاه تهران و نخستین زن فیزیک‌دان کشور بوده است.

وی، نخستین فیزیکدان زنی بود که در یکی از دانشگاه‌های ایران به این مقام علمی دست یافت و اولین فیزیکدان زن در ایران شناخته می‌شود که به مقام استادی نائل شد و اولین کسی بود که به تدریس اختر فیزیک در دانشگاه تهران پرداخت.

دکتر طریان همچنین برای نخستین بار درس‌های فیزیک خورشیدی و اختر فیزیک را در دانشگاه تهران تدریس کرد و در زمانی که این علم در ایران تضعیف شده بود، یک رصدخانه پیشرفته، اما کوچک در کشور ایجاد کرد و در دوره تلاش علمی خود به ریاست گروه تحقیقات خورشیدی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران رسید و نقش مهمی در تأسیس و ادامه کار رصدخانه فیزیک خورشیدی ایفا کرد.

به واقع می‌توان گفت دکتر طریان جزو پیشتازان علم در ایران است که پایه‌گذاری نخستین رصدخانه فیزیک خورشیدی، پایه‌گذاری نخستین تلسکوپ خورشیدی، ارائه دروس فیزیک خورشیدی و اختر فیزیک برای نخستین‌بار در کشور و «رئیس گروه تحقیقات فیزیک خورشیدی» مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران را در کارنامه خود به ثبت رسانده است.

وی به عنوان مادر نجوم ایران نیز توانست دانشجویان فراوانی را از نزدیک با مباحث مربوط به فیزیک آشنا و تجربه کار با تلسکوپ و دیگر ابزار رصدخانه‌ای را برای آنها امکان‌پذیر کند.

بخش فیزیک خورشیدی و نجوم از سال 1342 با عنوان بخش فیزیک خورشیدی در مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران ایجاد شد و با گسترش آن، لفظ نجوم به آن افزوده شده است. تلسکوپ این رصدخانه در سال 1342 خریداری شد.

این رصدخانه خورشیدی از زیر مجموعه‌های این بخش بوده است که ساختمان آن به هزینه شخصی دکتر مرحوم "حسین کشی افشار" از بنیانگذاران ژئوفیزیک و بانو "عظیما" همسر ایشان در زمین مؤسسه (بزرگراه حکیم کنونی) ساخته شده بود.

رصدخانه "آلینوش" از زمان ریاست دکتر "فضل‌الله رضا" به عنوان دهمین رییس دانشگاه تهران (از مرداد 1347 تا تیر 1348) کلید خورد و تا پایان حیات این رصدخانه در زمان ریاست دکتر "رضا فرجی دانا" به عنوان بیست و هفتمین رئیس دانشگاه تهران (شهریور 1381 تا آذر 1384) نتوانست در برابر طرح‌های توسعه‌ای شهری دوام بیاورد و اکنون حتی ردی هم از آن باقی نمانده است.

این نماد دانش نجومی از سال 48 تا 83 تعداد 16 رییس دانشگاه و دو سرپرست را به خود دیده است و اینکه به چه میزان چانه زنی مسئولان وقت دانشگاه تهران با مسئولان وقت شهردار تهران برای نگهداشت این اثر و یا انتقال آن به منطقه دیگر و حتی در محوطه مؤسسه ژئوفیزیک مؤثر بوده اطلاعی در دست نیست؛ چرا که تماس‌های ما با این مجموعه تاکنون به جایی نرسیده است.

رؤسای دانشگاه تهران از تولد رصدخانه دکتر طریان تا افول این مجموعه علمی

ردیف رؤسای دانشگاه دوره سال خدمت
1 دکتر فضل‌الله رضا دهمین رییس‌دانشگاه‌ از مرداد 1347 تا تیر 1348
2 دکتر علی‌نقی عالیخانی یازدهمین رئیس تیر 1348 تا تیر 1350
3 دکتر هوشنگ نهاوندی دوازدهمین رئیس تیر 1350 تا آبان 1355
4 دکتر احمدهوشنگ شریفی سیزدهمین رئیس آبان1355تا شهریور 1356
5 دکتر قاسم معتمدی چهاردهمین رئیس شهریور1356تاشهریور 1357
6 دکتر عبدالله شیبانی پانزدهمین رئیس شهریور 1357 تا اسفند 1357
7 دکتر محمد ملکی  سرپرست دانشگاه تهران اسفند 1357 تا اسفند 1358
8 دکتر حسن عارفی  شانزدهمین رئیس اسفند 1358 تا مرداد 1360
9 دکترعلی مهدیزاده شهری  هفدهمین رئیس مرداد تا مهر 1360
10 دکتر ابوالقاسم گرجی هجدهمین رئیس مهر 1360 تا خرداد 1361
11 دکتر عباس شیبانی نوزدهمین رئیس خرداد 1361 تا آبان 1362
12 دکتر بهمن یزدی صمدی  بیستمین رئیس آبان 1362 تا تیر 1364
13 دکتر محمد فرهادی بیست و یکمین رئیس تیر 1364 تا آبان 1364
14 مهندس اسماعیل اوینی سرپرست دانشگاه تهران آبان 1364 تا آذر 1364
15 دکتر حسین فروتن  بیست و دومین رئیس دی 1364 تا مهر 1367
16 دکتر محمد رحیمیان  بیست و سومین رئیس  مهر 1367 تا مهر 1372
17 دکتر غلامعلی افروز  بیست‌وچهارمین‌رئیس  مهر 1372 تا آذر 1373
18 دکتر محمدرضا عارف  بیست و پنجمین رئیس آذر 1373 تا شهریور 1376
17 دکترسیدمنصورخلیلی‌عراقی بیست و ششمین رئیس شهریور1376 تا شهریور 1381
18 دکتر رضا فرجی دانا بیست و هفتمین رئیس شهریور 1381 تا آذر 1384

 

افول اولین رصدخانه خورشیدی در توسعه پایتخت

رصدخانه خورشیدی دانشگاه تهران در انتهای خیابان امیرآباد واقع بود، اما به منظور ایجاد دسترسی خیابان "امیرآباد" به "بزرگراه حکیم"، این رصدخانه در طرح بزرگراه قرار گرفت. در آن زمان قرار بود این رصدخانه در محل دیگری منتقل شود، ولی این امر هیچگاه محقق نشد.

تخریب این سازه نجومی در حالی رخ داد که تلسکوپ آن از شرکت "زایس" خریداری شده بود و متاسفانه با متروکه شدن آن، تجهیزات آن به موقع از دسترس عموم جمع آوری نشد و در آن زمان در بازدیدی که از این رصدخانه انجام شد، تبدیل به محل تجمع معتادان و تلسکوپ آن نیز توسط این افراد نابود شد.

در نیمه فروردین ماه جاری زمانی که خبر قطع 200 درخت مؤسسه ژئوفیزیک در رسانه‌ها انتشار یافت، در کنار پاسخگویی مسؤولان دانشگاه تهران در خصوص آنچه که در این جریان رخ داد، احمدرضا حاتمی، رئیس مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران تنها اشاره کوچکی به نابودی این رصدخانه داشت.

وی در نشست خبری که با خبرنگاران داشت، با اشاره به اینکه ما از شهرداری گله‌مندیم، اعلام کرد: بهتر است شهرداری پاسخ دهد تلسکوپ خورشیدی این مرکز که قرار بود در بزرگراه آیت الله حکیم نصب شود، الان کجاست؟ از شهردار منطقه سه که اجازه داده است عواملش بدون اجازه وارد حریم سازمان ما شوند، گله‌مندیم و باید پاسخ دهند.

در همه دنیا برای اولین‌های علمی، رویدادهای جهانی برگزار می‌شود. آنها برای نشان دادن اهمیت علم در روزگاران قدیم خود، با اعطای جوایز علمی به نام دانشمندان، ایجاد جاذبه‌های گردشگری، جذب دانشجو و محقق، نامگذاری روزی در تاریخ و هزاران روش دیگر تلاش دارند تا دستاوردهای خود در حوزه علم و فناوری ولو اندک را به جهانیان معرفی کنند.

این امر اما در ایران در میان هیاهوها و روزمرگی‌ها و گرفتاری‌های متعدد کشور به فراموشی سپرده می‌شود و اجازه می‌دهیم در سایه بی‌تعاملی میان دستگاه‌ها که در این مورد وزارت علوم و شهرداری است، اولین بنای علمی ایران به نابودی کشیده شود. این رصدخانه امروز به نمادی برای ویرانی پل‌هایی که دانشمندان کشور برای ارتقا و اعتلای علمی ساخته‌اند، تبدیل شده است و این سوال ایجاد می‌شود که اگر در دولتی تصمیم گرفته شود که به بنای رصدخانه ملی ایران که در ارتفاعات 3600 متری به سوی آسمان کشیده شده است، بی‌توجهی شود، چه سرنوشتی در انتظار آن پروژه علمی و ملی نیز خواهد بود؟ 

انتهای پیام


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

زلنسکی: برای پایان دادن به جنگ روسیه، امتیاز ارضی نمی‌دهیم

پوتین: در صورت لغو تحریم‌ها، برای غلبه بر بحران غذایی کمک می‌کنیم

نمایشگاه کتاب در هندیجان در حال برپایی است

چهار موکب در محل حادثه متروپل آبادان مستقر شد

دعوت از وزیر فرهنگ و رسانه جمهوری صربستان برای حضور در جشنواره فیلم فجر

تعدادی از امدادگران در محل آواربرداری متروپل مصدوم شدند

افزایش آمار فوت‌شدگان حادثه متروپل آبادان / آمار دقیقی از افراد گرفتار زیر آوار نداریم

مدیر ساختمان «متروپل»کشته شده یا فرار کرده است؟

یونان محموله نفتی توقیف شده ایران را به آمریکا تحویل می‌دهد

پلمب 42 واحد صنفی متخلف در دزفول ​

نماینده دائم ایران در سازمان ملل کمک‌های بشردوستانه نباید تحت هیچ شرایطی سیاسی شود

برگزاری اولین همایش منطقه ای شعر پایداری و ایثار در هندیجان

در کنفرانس خبری سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا مطرح شد رویکرد قهری‌ علیه ایران در عین مصر بودن برای‌ بازگشت به برجام

آغاز حمایت‌ روانی از بازماندگان متروپل / مصدومیت تعدادی از امدادگران در محل آواربرداری

آیین رونمایی از کتاب کودک و نوجوان" پوتین عمو سرباز" به مناسبت چهارخرداد برگزار شد

دلم یک مرگ آرام و بدون درد می خواهد

پنجشنبه در خوزستان عزای عمومی اعلام شد

میزان احتمال لو رفتن سوالات کنکور/ شناسایی عوامل نفوذی در کنکور سراسری

پخش زنده اختتامیه نخستین جشنواره مستند رادیویی از شبکه رادیویی فرهنگ

«آبله میمونی» هنوز به ایران نرسیده است

اسماعیل جلیلی نماینده سابق مجلس : حادثه متروپل آبادان نماد رانت، نفوذ و بی لیاقتی ست

بزرگ‌ترین پروژه خراسان بزرگ در گلبهار در حال انجام است

متروپل "پزشکی" نبود / «مطب» در مجتمع‌های اداری-تجاری قانونی است

ماموریت به سازمان محیط زیست و وزارت خارجه برای رفع مشکل آلودگی هوا

رییس جمعیت هلال احمر اعلام کرد: آخرین وضعیت عملیات امدادی در «متروپل» / استفاده از تجهیزات به‌روز نجات

رهبر انقلاب در دیدار اعضای ستاد کنگره بزرگداشت چهار هزار شهید روحانی: مخاطب اول در هر یک از عرصه‌های جهاد و دعوت به خیر روحانیت است

خدمات درمانی دوران دفاع مقدس در دزفول ستودنی است

کشته شدن 21 کودک در تیراندازی مرگبار در دبستان تگزاس/ پرچم‌ها در آمریکا نیمه افراشته شد

حواشی حضور سیدجواد هاشمی در حادثه متروپل آبادان

ماموریت به سازمان محیط زیست و وزارت خارجه برای رفع مشکل آلودگی هوا

تعداد جانباختگان حادثه آبادان به 14 تن رسید

به آبادان تسلیت نگویید

جبلی به دانشگاه صنعتی شریف رفت/شعار بازگشت فردوسی‌پور

وام اجاره در تهران 100 میلیون تومان می‌شود؟

خوزستان، آبادان و خرمشهر درگیر عبدالخاطی‌هاست

کار آوار برداری ساختمان متروپل آبادان با دقت در حال انجام است

علت لغو اعزام هوایی آتش نشانان به آبادان

سقوط یک جنگنده در شرق اصفهان؛ خلبان و کمک خلبان به شهادت رسیدند

هشدار به ادارات پُرمصرف؛ رعایت نکنید قطع برق حتمی است

آزادسازی خرمشهر به روایت رادیو فرهنگ

شمار جانباختگان ریزش متروپل آبادان به 10 تن رسید

ناظر ساختمان "متروپل" یک ماه پیش اخطاریه داده بود

اعلام آمادگی فرمانداری شهرستان هندیجان برای اعزام تیم امداد رسانی و تجهیزات مورد نیاز به آبادان

اعلام آمادگی فرمانداری شهرستان هندیجان برای اعزام تیم امداد رسانی و تجهیزات مورد نیاز به آبادان

اعلام آمادگی فرمانداری شهرستان هندیجان برای اعزام تیم امداد رسانی و تجهیزات مورد نیاز به آبادان

اعلام آمادگی فرمانداری شهرستان هندیجان برای اعزام تیم امداد رسانی و تجهیزات مورد نیاز به آبادان

اعلام آمادگی فرمانداری شهرستان هندیجان برا اعزام تیم امداد رسانی و تجهیزات مورد نیاز

دستور دادستان کل کشور برای برخورد قاطع با متخلفان حادثه آبادان

امدادگران هلال احمر دزفول به آبادان اعزام شدند

نجات جان 3 مفقودی حادثه ریزش ساختمان آبادان