یادداشت محمدعلی پروازدوانی درباره مستند «زیبا، لذیذ، مبتذل» ساخته امیر رضا جوادی

به زیبایی گوش دادن، به لذت درک کردن و به ابتذال موضوعی پیش پا افتاده

یادداشت محمدعلی پروازدوانی

ساخت مستند در مورد موسیقی سخت است چون سازنده علاوه بر توانمندی در ساخت مستند، می بایست بر موسیقی هم اشراف علمی داشته باشد و اگر مستندی قوی در مورد موسیقی ساخته شود آن اثر ماندگار می شود که به نظر می رسد مستند «زیبا، لذیذ، مبتذل» ساخته امیر رضا جوادی جزو مستندهای ماندگار با موضوع موسیقی باشد.

پیام کلی این مستند این است که به تعداد انسان های روی زمین، سلیقه موسیقیایی وجود دارد و علاقه هرکس در موسیقی برای خودش محترم است و دیگران حق اهانت به سلیقه موسیقیایی کسی را ندارند.

کارگردان اثر برای ساخت این مستند دقیق بیش از پنج سال زمان صرف کرده است و در طول این مستند دو ساعته با تعداد زیادی اساتید موسیقی، منتقدان موسیقی، آهنگسازان، فلاسفه، جامعه شناسان، روانشناسان و روانپزشکان مصاحبه شده است.

از ظرایف این فیلم سکانس و یا پلان هایی در مورد موسیقی است که با تلاش کارگردان گردآوری و هرکدام مربتط با بخشی از بحث جایگذاری شده است.

روایت این اثر بر مبنای دوگانه موسیقی مردمی- خاص(مرتضی پاشایی و محمدرضا شجریان) شکل گرفته است و کارگردان اثر از هیچ یک از این دو جریان جانبداری نمی کند و با شرافت و انصاف، روایت خود را پیش می برد و این باور غلط را که هرکس موسیقی پاشایی را گوش می دهد مبتذل است یا چیزی از هنر نمی داند و هرکس که موسیقی شجریان را گوش می دهد فرهیخته و هنردوست است مورد تردید قرار می دهد.گوش دادن به موسیقی به اصطلاح فاخر لزوما کار هنرمندانه ای نیست و شاید ممکن است بعضی ها از این موسیقی لذت نبرند یا سواد لازم برای درک آن را نداشته باشند.

گوش دادن به موسیقی عامه پسند هم نشانی از بی خردی و مبتذل بودن نیست؛ به دو دلیل، اولا اینکه کارکرد هنر سرگرم کردن است و ثانیا؛ بسیاری از آثار جاودانه موسیقی از همین ترانه های عامه پسند الهام و اقتباس گرفته شده است.

این مستند چندین موضوع را مورد بحث قرار می دهد، از جمله اینکه آیا موسیقی پاپ تجاری و خالی از زیبایی شناختی است یا از موسیقی پاپ ابزاری برای هدایت افکار عمومی استفاده می شود.

در بخش دیگری از مستند بررسی می شود آیا موسیقی مبتذل است یا برداشت و سلیقه ما از موسیقی که خوشمان نمی‌آید آن را مبتذل جلوه می‌دهد و نتیجه گیری می شود هیچ موسیقی ای مبتذل نیست اگرچه ممکن است به لحاظ استانداردهای هنری کیفیت پایینی داشته باشد و هیچ خواننده ای در این روز‌ها آواز بد نمی خواند چون دستگاه های تنظیم صدا، ایرادات را برطرف می کنند و امروزه هر صدایی با کمک تکنولوژی خوب پخش می شود حتی اگر آن خواننده نتواند محدوده زیادی از نت های آوازی را ادا کند.

در نهایت موضوع مهم دیگری که در این مستند دیده می شود، این موضوع است که موسقی پاپ باعث بی طبقه شدن جوامع شده است و این جمله به چه یعنی است؟

یعنی اینکه در قرون قبل، طبقه اشراف موسیقی کلاسیک و یا فاخر و رسمی گوش می کردند و طبقه فرودست موسیقی فولک و کوچه بازاری خود را داشتند و موسیقی طبقه دیگری را نمی توانستند یا نمی شد گوش دهند.