هشدار انجمن کهن‌دژ دزفول نسبت به تهدید احتمالی میراث تاریخی در جریان اجرای طرح دفع آب‌های سطحی و فاضلاب بافت تاریخی دزفول
در پی آغاز عملیات اجرایی طرح لوله‌گذاری و دفع آب‌های سطحی و فاضلاب در بافت تاریخی دزفول، انجمن مردم‌نهاد کهن‌دژ دزفول در چارچوب وظایف نظارتی و مسئولیت اجتماعی خود و در راستای مفاد بند ۴ـ۱۷ آیین‌نامه چگونگی اجرا و نظارت بر اجرای طرح‌های توسعه و عمران و ظرفیت‌های قانونی نظارت و مشارکت مردمی سازمان‌های مردم‌نهاد، با انجام بازدید میدانی از محدوده عملیات، نسبت به وقوع یک آسیب جدی و ضرورت بررسی ابعاد فنی و حفاظتی آن هشدار می‌دهد.
بر اساس مشاهدات میدانی انجمن، در جریان عملیات حفاری در محدوده کوچه علی‌مالک و مقابل بقعه تاریخی علی‌مالک، خط اصلی انتقال آب تصفیه‌شده دچار شکستگی شده و در پی آن، آب به شوادان بقعه علی‌مالک نفوذ کرده و موجب آب‌گرفتگی این فضای تاریخی شده است؛ بنایی ارزشمند و ثبت‌شده در فهرست آثار ملی کشور که از حیث پیشینه تاریخی، معماری و جایگاه فرهنگی و مذهبی، بخشی از هویت تاریخی شهر دزفول به شمار می‌رود.
اهمیت این حادثه صرفاً به شکستگی یک خط انتقال آب یا آب‌گرفتگی یک فضای زیرزمینی محدود نمی‌شود؛ بلکه مسئله اصلی، احتمال آسیب به ساختار کالبدی و پایداری یکی از بناهای ارزشمند تاریخی شهر و ضرورت توجه جدی به مخاطرات ناشی از عملیات عمرانی در محدوده بافت تاریخی است.
پیگیری‌های اولیه انجمن حاکی از آن است که پیش از آغاز عملیات اجرایی پروژه فاضلاب بافت تاریخی، شرکت مشاور طرح ویژه بافت تاریخی دزفول، انجام مطالعات ژئوفیزیک به‌منظور شناسایی عوارض و تأسیسات زیرسطحی مسیر حفاری را به شرکت آب و فاضلاب پیشنهاد کرده بوده است. با این حال، ضرورت و چگونگی اجرای این مطالعات در فرایند آماده‌سازی و اجرای پروژه، نیازمند بررسی و پاسخگویی شفاف دستگاه‌های مسئول است.
این موضوع از آن جهت اهمیت مضاعف دارد که بافت تاریخی دزفول به دلیل ساختار منحصربه‌فرد زیرسطحی خود، واجد عوارض و فضاهای تاریخی متعددی از جمله شوادان‌ها، چاه‌های دریایی و قمش‌هاست؛ عناصری که شناسایی‌نشدن آن‌ها پیش از هرگونه حفاری مکانیزه یا دستی می‌تواند زمینه‌ساز نفوذ آب، نشست زمین، ناپایداری خاک، ریزش فضاهای زیرزمینی و در نهایت تخریب یا آسیب جدی به بناهای تاریخی و مسکونی مجاور شود.
بدیهی است اجرای طرح‌های زیربنایی و خدماتی، از جمله توسعه شبکه فاضلاب و دفع آب‌های سطحی، ضرورتی انکارناپذیر در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و بهداشت عمومی است؛ اما تحقق این اهداف نباید به بهای نادیده‌گرفتن ارزش‌های تاریخی، فرهنگی و معماری بافت کهن دزفول تمام شود. توسعه شهری زمانی واجد اعتبار و توجیه کارشناسی است که بر پایه مطالعات کافی، ارزیابی مخاطرات، رعایت ضوابط فنی و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و حفاظتی انجام پذیرد.
از این‌رو، انجمن کهن‌دژ دزفول خواستار اقدامات فوری و شفاف زیر از سوی دستگاه‌های مسئول است:
۱. توقف موقت عملیات حفاری در محدوده‌های دارای احتمال وجود عوارض تاریخی زیرسطحی، تا زمان انجام بررسی‌های کارشناسی و اطمینان از ایمنی مسیر اجرای پروژه.
۲. انجام مطالعات ژئوفیزیک و شناسایی دقیق عوارض زیرسطحی در مسیرهای باقی‌مانده پروژه، پیش از ادامه عملیات اجرایی.
۳. بررسی فوری علت شکستگی خط انتقال آب و نفوذ آب به شوادان بقعه علی‌مالک و انجام اقدامات تخصصی برای تخلیه آب، خشک‌سازی اصولی و ارزیابی میزان آسیب احتمالی به بنا، با نظارت کارشناسان متخصص مرمت و حفاظت آثار تاریخی.
۴. اعلام نظر کارشناسی و رسمی درباره آثار و پیامدهای احتمالی عملیات حفاری بر پایداری بناهای تاریخی، شوادان‌ها، قمش‌ها و سایر عوارض زیرسطحی واقع در محدوده اجرای پروژه.
۵. ارائه مستندات مربوط به مطالعات پیش از اجرای پروژه، از جمله گزارش‌های فنی، نقشه‌های مسیر حفاری، مکاتبات مشاور و تمهیدات حفاظتی پیش‌بینی‌شده، به‌منظور شفاف‌سازی روند تصمیم‌گیری و اجرای طرح.
۶. تعیین سازوکار مشخص نظارت مستمر کارشناسان میراث فرهنگی و متخصصان سازه، ژئوتکنیک و ژئوفیزیک بر ادامه عملیات در محدوده بافت تاریخی، به‌منظور پیشگیری از تکرار حوادث مشابه.
تأکید انجمن کهن‌دژ دزفول بر یک اصل اساسی است:
ما مخالف اجرای طرح‌های عمرانی و توسعه زیرساخت‌های شهری نیستیم؛ بلکه معتقدیم هیچ پروژه‌ای در محدوده بافت تاریخی نباید بدون شناخت دقیق بستر طبیعی و تاریخی زمین، مطالعات فنی کافی و رعایت ملاحظات حفاظتی اجرا شود. هزینه پیشگیری از تخریب میراث تاریخی، به‌مراتب کمتر از هزینه جبران خسارت‌هایی است که ممکن است در اثر تصمیم‌های غیرکارشناسی و اقدامات شتاب‌زده به وجود آید؛ خسارت‌هایی که در بسیاری موارد اساساً قابل جبران نیستند.
میراث تاریخی دزفول سرمایه مشترک نسل‌های گذشته، حال و آینده است و حفاظت از آن صرفاً وظیفه یک نهاد یا دستگاه خاص نیست، بلکه مسئولیتی عمومی و بین‌نسلی محسوب می‌شود.
انجمن مردم‌نهاد کهن‌دژ دزفول ضمن اعلام آمادگی برای همکاری کارشناسی و پیگیری موضوع از مجاری قانونی، اعلام می‌دارد تا زمان بررسی کامل ابعاد این حادثه، اتخاذ تدابیر حفاظتی لازم و حصول اطمینان از رفع مخاطرات احتمالی، پیگیری این موضوع را با جدیت ادامه خواهد داد و در صورت لزوم، موضوع را از طریق مراجع ذی‌صلاح نظارتی و قانونی دنبال خواهد کرد.
کهن‌دژ دزفول؛ پاسدار هویت تاریخی شهر و مدافع حق مردم در برخورداری از توسعه مسئولانه و حفاظت از میراث فرهنگی.
انجمن مردم‌نهاد کهن‌دژ دزفول در راستای مسئولیت اجتماعی و وظایف نظارتی خود و با استناد به بند ۱۷-۴-۱ بخش «ب» (نظارت نهادهای مردمی) از ضوابط مربوط به نظارت بر اجرای طرح‌های ویژه حفاظت و احیای بافت‌های تاریخی ـ فرهنگی شهرها، موضوع را از منظر صیانت از میراث فرهنگی و نظارت بر حسن اجرای طرح‌های عمرانی مورد بررسی قرار داده است.
به گزاشر صبح ملت نیوز ،بر اساس حکم صریح این بند، نهادهای مردمی در فرایند نظارت بر اجرای طرح‌های مذکور نقش داشته و در صورت مواجهه با اقدامات و رویدادهای مغایر با طرح‌های مصوب، مجاز به ارائه گزارش به مراجع ذی‌صلاح برای رسیدگی و تشخیص تخلف هستند.
بر همین مبنا، انجمن کهن‌دژ دزفول ضمن اعلام نگرانی نسبت به پیامدهای حفاری‌های انجام‌شده در محدوده بافت تاریخی، خواستار بررسی فوری ابعاد فنی، اجرایی و حفاظتی این عملیات و رسیدگی به احتمال عدم رعایت الزامات مطالعاتی و حفاظتی پیش از اجرای پروژه است.
آیین نامه چگونگی اجرا و نظارت بر اجرای طرح های
توسعه و عمران
3803953080298184448_514679129877753
