موضوع سخت و زیان‌آور بودن مشاغل، علاوه بر ارتباط مستقیم با سلامت نیروی کار، از آن جهت اهمیت دارد که سابقه اشتغال در این مشاغل، در صورت احراز شرایط قانونی، می‌تواند بر برخورداری از مزایای بازنشستگی تاثیرگذار باشد. در این میان، یکی از مطالبات مطرح‌شده از سوی فعالان کارگری، تدوین معیارهای روشن، دقیق و قابل استناد و اجرای یکسان آنها در دستگاه‌ها و سازمان‌های مختلف است؛ موضوعی که به گفته آنان می‌تواند از اختلاف در تشخیص مشاغل سخت و زیان‌آور و تضییع احتمالی حقوق کارگران جلوگیری کند.
در ماه‌های اخیر نیز گزارش‌هایی درباره محدودتر شدن شرایط احراز مشاغل سخت و زیان‌آور منتشر شده است. از جمله مباحث مطرح‌شده، نحوه برخورد با عوامل ارگونومیکی در فرآیند تشخیص این مشاغل است؛ موضوعی که به گفته برخی کارشناسان و فعالان کارگری، می‌تواند ابهاماتی را در نحوه ارزیابی شرایط واقعی کار ایجاد کند.
انتقاد از نادیده گرفتن عوامل ارگونومیکی
محمد گنجی‌کیا – عضو شورای عالی حفاظت فنی و ایمنی کار استان تهران – در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به موضوع عوامل ارگونومیکی اظهار کرد: تاکید من این است که آثار ارگونومیکی ناشی از عوامل مکانیکی نباید نادیده گرفته شود. زمانی که عوامل ارگونومیکی در نتیجه عوامل مکانیکی آسیب‌زا ایجاد می‌شوند، کمیته‌های تشخیص نمی‌توانند آنها را نادیده بگیرند و این موضوع از نظر کارشناسی محل نقد است؛ چراکه این عوامل ارتباط و تأثیرپذیری زیادی از عوامل مکانیکی دارند.
نگرانی از حذف برخی مشاغل از فهرست سخت و زیان‌آور
بهروز بهنیا – یک فعال کارگری – نیز در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تغییرات ایجادشده در نحوه تعیین مشاغل سخت و زیان‌آور، اظهار کرد: متاسفانه برخی مشاغل از فهرست مشاغل سخت و زیان‌آور حذف شده‌اند؛ از جمله مشاغلی که کارگران در آنها با تشعشعات یا مواد شیمیایی سروکار دارند. در مجموعه مخابرات نیز حدود ۲۰ مورد از مشاغل به دلیل قرار گرفتن در یک فرآیند کلی، از این فهرست حذف شده‌اند که به اعتقاد من تصمیم درستی نیست.
وی با بیان اینکه فهرست جامع و مشخصی برای تعیین دقیق مشاغل سخت و زیان‌آور وجود ندارد، گفت: فهرستی که به‌طور دقیق مشخص کند چه مشاغلی سخت و زیان‌آور هستند و چه مشاغلی مشمول این عنوان نمی‌شوند، وجود ندارد، هرچند برخی مشاغل، مانند مشاغل معدن، به‌طور مشخص در زمره مشاغل سخت و زیان‌آور قرار دارند. در بسیاری از دستگاه‌ها و سازمان‌ها کمیته‌هایی تشکیل می‌شود که هر چند سال یک‌بار وضعیت این مشاغل را بررسی می‌کنند و در بسیاری از موارد، تعدادی از مشاغل بدون کارشناسی دقیق از فهرست مشاغل سخت و زیان‌آور حذف می‌شوند.
اختلاف بر سر تاثیر اقدامات فنی و ایمنی
در مقررات مربوط به مشاغل سخت و زیان‌آور، موضوع حذف یا کاهش عوامل زیان‌آور از طریق اقدامات فنی و ایمنی نیز مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس، در برخی مشاغل، چنانچه عوامل زیان‌آور محیط کار با اجرای اقدامات فنی و بهداشتی برطرف شود، امکان تغییر وضعیت شغل وجود دارد. با این حال، برخی فعالان کارگری معتقدند که در مواردی، میان اقدامات فنی اعلام‌شده و شرایط واقعی محیط کار فاصله وجود دارد و همین مسئله ضرورت بررسی میدانی و دقیق شرایط کار را افزایش می‌دهد.
رئیس کانون کارگران مخابرات در این‌باره به ایسنا گفت: گاهی عنوان می‌شود که با نصب یک فیلتر یا انجام یک اقدام فنی، شرایط زیان‌آوری یک شغل برطرف شده، در حالی که ممکن است در عمل چنین تجهیزاتی اصلا نصب نشده باشد. در این حوزه موضوع امواج رادیویی مطرح است و باید شرایط واقعی محیط کار و میزان مواجهه کارگران با عوامل زیان‌آور مورد توجه قرار گیرد.
ابهام در نحوه عملکرد کمیته‌های تشخیص
تشخیص سخت و زیان‌آور بودن یک شغل صرفا به عنوان شغلی محدود نمی‌شود و شرایط واقعی محیط کار نیز در این فرآیند اهمیت دارد. بر همین اساس، کمیته‌های مربوط در استان‌ها وظیفه بررسی شرایط مشاغل و محیط‌های کاری را بر عهده دارند و امکان بازنگری در وضعیت مشاغل نیز پیش‌بینی شده است. پس از ابلاغ نامه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره نحوه بررسی درخواست‌های بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور و تاکید بر بررسی آنها بر اساس عوامل تصریح‌شده در قانون، پرسش‌هایی درباره نحوه لحاظ عوامل ارگونومیکی و سایر عوامل موثر در تشخیص این مشاغل مطرح شده است.
هر چند اصل بررسی مشاغل بر اساس ضوابط قانونی مورد توجه است، اما برخی فعالان کارگری معتقدند نحوه اجرای این ضوابط و چگونگی ارزیابی شرایط واقعی محیط کار نیازمند شفافیت بیشتری است. نگرانی اصلی از نگاه این فعالان زمانی شکل می‌گیرد که یک شغل بدون آنکه شرایط واقعی محیط کار تغییر کرده باشد، در فرآیند بازنگری از فهرست مشاغل سخت و زیان‌آور خارج شود. این موضوع به‌ویژه برای کارگرانی که با مواد شیمیایی، تشعشعات، آلودگی‌های محیطی یا سایر عوامل زیان‌آور مواجه هستند اهمیت دارد؛ چراکه تغییر وضعیت شغل می‌تواند بر سابقه سخت و زیان‌آور آنان و در نهایت بر شرایط بازنشستگی تاثیر بگذارد.
ضرورت تدوین معیار واحد
بهنیا با تاکید بر ضرورت ایجاد سازوکاری مشخص برای تعیین مشاغل سخت و زیان‌آور گفت: وزارت کار باید فهرستی جامع، دقیق و مشخص از مشاغل سخت و زیان‌آور ارائه کند تا معیار واحدی برای همه دستگاه‌ها و سازمان‌ها وجود داشته باشد. این فهرست باید به‌گونه‌ای باشد که دائما دستخوش تغییر نشود و معیارهای مشخصی برای تشخیص مشاغل در اختیار کمیته‌های مربوط قرار گیرد. وجود معیارهای روشن می‌تواند از تغییرات سلیقه‌ای در وضعیت مشاغل جلوگیری کند و شرایطی فراهم آورد که کارگران شاغل در محیط‌های مشابه، از حقوق و مزایای یکسانی برخوردار باشند.
در نهایت، آنچه در موضوع مشاغل سخت و زیان‌آور اهمیت دارد، صرفا تعیین عنوان یک شغل نیست، بلکه نحوه سنجش شرایط واقعی محیط کار، میزان مواجهه نیروی کار با عوامل زیان‌آور و اجرای یکسان ضوابط در واحدها و دستگاه‌های مختلف است؛ موضوعی که به نظر می‌رسد برای کاهش اختلافات و جلوگیری از تضییع حقوق کارگران، نیازمند معیارهای شفاف‌تر و ارزیابی‌های کارشناسی و میدانی دقیق‌تر است.
انتهای پیام
