باج‌گیری فوتبالی؛ وقتی قانون، بازار را به گروگان می‌گیرد!

یادداشت اختصاصی صبح ملت نیوز به قلم پیمان چینی ساز؛

بازیکنانی با کیفیت متوسط، قراردادهایی می‌بندند که ستاره‌های اروپایی هم حسرتش را می‌خورند؛ چرا؟ چون قانون «۵+۱» خارجی، دست باشگاه‌ها را بسته و بازار داخلی را به میدان باج‌خواهی تبدیل کرده. در حالی‌که با همین بودجه می‌شد فوتبالیست‌های تاپ خارجی آورد، مدیران مجبورند برای بستن تیم، تن به قراردادهای نجومی با بازیکنان داخلی بدهند. فوتبال ایران نه کم‌پول است، نه بی‌استعداد؛ فقط اسیر قانونی‌ست که اجازه رقابت نمی‌دهد.

در فوتبال ایران اتفاق عجیبی افتاده؛ بازیکنانی که کیفیت‌شان در حد متوسط یا نهایتاً خوب است، دارند قراردادهایی می‌بندند که رقمش تا ۱۴۰ میلیارد تومان می‌رسد! این عدد نه شوخی است، نه اغراق؛ بلکه نتیجه‌ی مستقیم یک سیاست محدودکننده به نام “سهمیه بازیکن خارجی”. طبق قانون فعلی، باشگاه‌های لیگ برتر فقط می‌توانند ۵ بازیکن غیرآسیایی و ۱ بازیکن آسیایی جذب کنند. همین محدودیت باعث شده که باشگاه‌ها ناچار باشند نیازهای خود را از بازار داخلی تأمین کنند. بازاری که نه فقط عرضه‌اش کم است، بلکه حالا با این تقاضای اجباری، به شدت متورم و بی‌منطق شده است.

در چنین شرایطی، بازیکن داخلی، بدون اینکه الزاماً کیفیت فنی یا آمادگی بدنی ویژه‌ای داشته باشد، با پیشنهادات نجومی روبه‌رو می‌شود. چون باشگاه‌ها چاره‌ای ندارند، بازیکنان مطرح بازار را دست بالا می‌گیرند و قراردادهایی امضا می‌شود که عملاً هیچ توجیه اقتصادی ندارد. با همین هزینه‌ها، می‌شد ستاره‌های باکیفیت خارجی آورد، بازیکنانی که هم فوتبال حرفه‌ای را بلدند، هم به ارتقای سطح لیگ کمک می‌کنند، هم الگوی جوانان ایرانی می‌شوند. اما قانون اجازه نمی‌دهد. فوتبال ما نه از کمبود پول، بلکه از ضعف تصمیم‌گیری رنج می‌برد. داریم میلیارد میلیارد خرج می‌کنیم، بدون اینکه خروجی فنی مناسبی بگیریم.

در کشورهای پیشرفته‌تر آسیایی اما وضعیت متفاوت است. به‌عنوان مثال، عربستان سعودی با افزایش سهمیه بازیکنان خارجی تا ۱۰ نفر (۸ بزرگ‌سال و ۲ بازیکن زیر ۲۱ سال) و اجازه حضور ۸ بازیکن خارجی در هر بازی، توانسته کیفیت لیگ حرفه‌ای‌اش را به طور چشمگیری ارتقا دهد. این سیاست باعث شده تیم‌ها بازیکنان خارجی باکیفیت جذب کنند که رقابت در لیگ را بالا برده و بازیکنان داخلی نیز مجبور به تلاش بیشتر برای حفظ جایگاه خود شده‌اند. همچنین، اختصاص سهمیه به بازیکنان جوان‌تر، فرصت رشد برای استعدادهای داخلی را فراهم کرده است. این رویکرد هوشمندانه نشان می‌دهد که با بازنگری و اصلاح سهمیه‌های خارجی می‌توان هم کیفیت لیگ را بهبود داد و هم بازار داخلی را از حالت انحصاری و متورم خارج کرد.

برزیل، با وجود اینکه مهد بازیکن‌سازی در دنیاست، سهمیه بازیکن خارجی را به ۹ نفر رسانده تا فضای رقابت را باز کند و مانع از تورم بی‌مورد در بازار شود. حتی چین که مدتی محدودیت شدید اعمال کرد، حالا در حال بازنگری است چون متوجه شد جذابیت و کیفیت لیگش پایین آمده. ما اما هنوز گرفتار نگاه محافظه‌کارانه‌ایم که تصور می‌کند اگر در را به روی بازیکن خارجی ببندیم، بازیکن داخلی رشد می‌کند. اما واقعیت این است که رشد در رقابت شکل می‌گیرد، نه در انحصار.

اگر می‌خواهیم از این چرخه بیمار خارج شویم، راهش ساده است اما شجاعت می‌خواهد. باید سهمیه خارجی را افزایش داد، بدون تعارف. باید باشگاه‌ها حق انتخاب داشته باشند تا بتوانند با همان بودجه، بازیکن بهتر جذب کنند. باید بازار داخلی را از حالت مصنوعی خارج کرد تا بازیکن ایرانی بداند که برای ماندن در ترکیب باید بجنگد، نه فقط قرارداد میلیاردی ببندد. فوتبال ایران به تصمیمات بزرگ نیاز دارد؛ تصمیماتی که اگر امروز نگیریم، فردا دیگر فرصتش را هم نخواهیم داشت. سهمیه فعلی خارجی، بیش از آنکه محافظ فوتبال باشد، زنجیری‌ست بر پای توسعه این ورزش پر هوادار

✍🏻 پیمان چینی‌ساز