با آغاز نخستین اردوهای تیم ملی ایران پس از جام جهانی ۲۰۲۶، دوره تازهای برای فوتبال ملی آغاز شده است؛ فهرستی ۱۸ نفره از بازیکنان داخلی برای پنجره سپتامبر اعلام شده که در آن چند چهره تازه و بازگشته در کنار تعدادی از بازیکنان باتجربه قرار گرفتهاند. همزمان، نام چند بازیکن حاضر در جام جهانی در این فهرست دیده نمیشود؛ تغییری که بیش از آنکه به معنای یک انقلاب در تیم ملی باشد، نشانه باز شدن دوباره دایره انتخاب است.
این فهرست هنوز کامل نیست و بازیکنان شاغل در خارج از ایران در ادامه به جمع ملیپوشان اضافه خواهند شد. بنابراین قضاوت درباره ترکیب نهایی تیم ملی برای جام ملتهای آسیا زود است. با این حال، یک واقعیت را نمیتوان نادیده گرفت: ایران از همین حالا باید برای رقابتی آماده شود که در ژانویه ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد و فاصله چندانی با پنجرههای پیش رو ندارد.
نه انقلاب، نه تکرار
نگاهی به اسامی نشان میدهد تیم ملی نه وارد یک تغییر نسل کامل شده و نه قرار است با همان ترکیب جام جهانی ادامه دهد.
علیرضا بیرانوند، سیدحسین حسینی، پیام نیازمند، احسان حاجصفی، شجاع خلیلزاده، رامین رضاییان و امید نورافکن همچنان در چرخه انتخاب قرار دارند؛ بازیکنانی که بخش مهمی از تجربه سالهای اخیر فوتبال ملی را با خود حمل میکنند.
در کنار آنها، حضور محمد نادری، محمدمهدی زارع، عارف آقاسی، سامان فلاح، صالح حردانی، آریا یوسفی، میلاد سرگی، عارف حاجیعیدی، مهدی لیموچی، مهدی محبی و امیرحسین محمودی نشان میدهد دایره انتخاب در حال گستردهتر شدن است.
بنابراین شاید «بازتنظیم» واژه دقیقتری از «پوستاندازی» باشد. ستونهای باتجربه هنوز حضور دارند، اما همزمان گزینههای جدیدتری در حال ورود به چرخهای هستند که قرار است در ماههای آینده شکل نهاییتری پیدا کند.
غیبتهایی که هنوز حکم نهایی نیستند
یکی از نکات قابل توجه فهرست جدید، نبود تعدادی از بازیکنانی است که در جام جهانی حضور داشتند؛ از جمله محمدحسین کنعانیزادگان، روزبه چشمی، علی علیپور و شهریار مغانلو.
اما غیبت آنها در فهرست شهریورماه را نمیتوان به معنای پایان حضورشان در تیم ملی دانست. فهرست فعلی تنها بازیکنان داخلی را شامل میشود و در اردوهای بعدی، شرایط بازیکنان و عملکرد آنها در باشگاهها نیز میتواند معادلات را تغییر دهد.
به همین دلیل، این فهرست بیشتر یک نشانه از مسیر انتخابهاست تا حکمی درباره آینده بازیکنان.
جوانگرایی؛ یک مسیر، نه یک شعار
دعوت از بازیکنانی مانند محمدمهدی زارع، سامان فلاح، آریا یوسفی، عارف حاجیعیدی و امیرحسین محمودی نشان میدهد گزینههای جوانتر فرصت بیشتری برای ورود به چرخه تیم ملی پیدا کردهاند؛ اما برای صحبت از تغییر نسل هنوز زود است.
جوانگرایی زمانی معنا پیدا میکند که بازیکن جوان از فهرست اردو به زمین مسابقه برسد، فرصت بازی پیدا کند و در مسابقات جدی بخشی از مسئولیت تیم را بر عهده بگیرد. دعوت شدن تنها نقطه شروع این مسیر است.
از سوی دیگر، بخشی از بازیکنان جوان فوتبال ایران در مقطع فعلی درگیر تیم امید و بازیهای آسیایی ناگویا هستند و به همین دلیل همه گزینههای نسل بعدی هنوز در اختیار تیم بزرگسالان قرار ندارند.
اگر قرار باشد تغییر نسل اتفاق بیفتد، این تغییر باید در ماههای آینده و در ترکیب تیم دیده شود؛ نه فقط در فهرست اسامی.
مسئله اصلی، زمان است
جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ از ژانویه آینده در عربستان برگزار میشود و ایران در گروه C با چین، قرقیزستان و سوریه قرار گرفته است. ایران ۹ ژانویه برابر چین، ۱۳ ژانویه برابر قرقیزستان و ۱۸ ژانویه مقابل سوریه بازی خواهد کرد.
در نتیجه، پنجره سپتامبر تنها آغاز مسیر آمادهسازی است و کادر فنی در ماههای باقیمانده باید از چند اردو و مسابقه برای رسیدن به ترکیب مطلوب استفاده کند.
این فاصله زمانی، اهمیت تصمیمهای فعلی را بیشتر میکند. تیمی که قرار است با چهرههای جدیدتر وارد جام ملتها شود، فقط به انتخاب بازیکن نیاز ندارد؛ به زمان برای تمرین، آزمون ترکیبها، شناخت بازیکنان و ساختن هماهنگی نیاز دارد.
دو بازی برای شروع یک مسیر
ایران در همین پنجره برابر ازبکستان و روسیه قرار خواهد گرفت؛ دیدار نخست ۲۴ سپتامبر در فرغانه برگزار میشود و مسابقه برابر روسیه نیز ۲۹ سپتامبر در کازان برنامهریزی شده است.
این دو مسابقه نخستین فرصت جدی برای ارزیابی بخشی از چهرههای جدید و بررسی ترکیبهای متفاوت خواهند بود. ارزش آنها اما نباید فقط با نتیجه نهایی سنجیده شود.
برای تیمی که تازه از جام جهانی عبور کرده و حالا وارد چرخه جدیدی شده است، شناخت بازیکنان، آزمایش نقشها و پیدا کردن ترکیبهای قابل اتکا اهمیت بیشتری دارد.
کیفیت حریف، بخشی از آمادهسازی است
بازی تدارکاتی زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که بتواند بخشی از شرایط مسابقات رسمی را شبیهسازی کند.
تیم ملی پیش از جام ملتها به مسابقاتی نیاز دارد که سبکهای مختلف فوتبال را مقابل خود ببیند؛ از تیمهایی که مالکیت را در اختیار میگیرند تا حریفانی که دفاع فشرده، پرس یا انتقال سریع را در دستور کار دارند.
بنابراین تعداد بازیها بهتنهایی معیار مناسبی برای سنجش کیفیت آمادهسازی نیست. مهم این است که این مسابقات چه مسئلهای را برای تیم ملی حل میکنند و چه اطلاعاتی در اختیار کادر فنی قرار میدهند.
شرایط سخت فوتبال ایران؛ توضیح، نه پاسخ همه پرسشها
فوتبال ایران در ماههای گذشته شرایط عادی نداشته است. وقفه طولانی در مسابقات داخلی، بازگشت تدریجی باشگاهها به رقابتها و محدودیتهای ناشی از شرایط جنگی، برنامهریزی فوتبال ایران را تحت تأثیر قرار داده است.
این شرایط میتواند بخشی از دشواریهای برنامهریزی برای تیم ملی و انتخاب حریفان را توضیح دهد، اما پرسش درباره کیفیت و هدفگذاری برنامه آمادهسازی را از بین نمیبرد.
اتفاقاً وقتی زمان محدودتر و شرایط دشوارتر از حالت معمول است، هر اردو و هر مسابقه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تیم ملی با فهرست جدید ساخته نمیشود
تیم ملی ایران در این مقطع بیش از آنکه به یک انقلاب نیاز داشته باشد، به یک مسیر روشن نیاز دارد.
اگر بازیکنان باتجربه قرار است همچنان ستون تیم باشند، باید مشخص شود نسل بعدی چگونه و با چه سرعتی وارد ترکیب میشود. اگر بازیکنان جوان قرار است آینده تیم را بسازند، باید فرصت واقعی بازی داشته باشند؛ نه اینکه صرفاً نامشان در فهرست اردوها ثبت شود.
در طرف مقابل، تجربه بازیکنان قدیمی نیز همچنان بخشی از سرمایه تیم ملی است. مسئله انتخاب میان «جوان» و «باتجربه» نیست؛ مسئله ساختن ترکیبی است که هنگام رسیدن به جام ملتها، هم تجربه داشته باشد و هم ظرفیت ادامه مسیر.
یک فهرست، آغاز چند تصمیم
فهرست ۱۸ نفره شهریورماه را نمیتوان حکم نهایی درباره آینده تیم ملی دانست، اما میتوان آن را شروع مرحلهای تازه دانست؛ مرحلهای که در آن کادر فنی باید همزمان چند کار را پیش ببرد: حفظ استخوانبندی تیم، ارزیابی چهرههای جدید، باز کردن مسیر برای نسل بعد و آماده کردن تیمی که در ژانویه ۲۰۲۷ وارد جام ملتهای آسیا خواهد شد.
از سپتامبر تا ژانویه، زمان برای ساختن یک تیم کامل محدود است؛ اما هنوز آنقدر هست که اگر هر اردو و هر مسابقه با هدف مشخصی مورد استفاده قرار بگیرد، تغییرات فعلی به یک تیم منسجمتر منتهی شود.
تغییر در فهرست، شروع کار است؛ اما آنچه تیم ملی را برای جام ملتها آماده میکند، تصمیمهایی است که از همین حالا تا نخستین سوت مسابقات گرفته خواهد شد.
پیمان چینی ساز
