یادداشت اختصاصی پیمان چینی ساز و نگاهی کامل به مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶
سه هفته، ۷۲ مسابقه، صدها موقعیت گل، دهها شگفتی و هزاران تحلیل؛ مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ به پایان رسید و حالا نخستین دوره تاریخ که با حضور ۴۸ تیم برگزار میشود، وارد مرحلهای میشود که دیگر هیچ فرصتی برای جبران وجود ندارد. ۳۲ تیم در رقابت ماندهاند و ۱۶ تیم با جام خداحافظی کردهاند؛ اما مهمتر از فهرست صعودکنندگان، تصویری است که این مرحله از آینده فوتبال جهان ترسیم کرد.
سالها منتقدان گسترش جام جهانی هشدار میدادند که افزایش تعداد تیمها، کیفیت مسابقات را کاهش میدهد، اختلاف سطح را بیشتر میکند و مرحله گروهی را به مجموعهای از بازیهای یکطرفه تبدیل خواهد کرد. اما آنچه در زمین اتفاق افتاد، روایت دیگری بود. نه تنها فوتبال بیکیفیتتر نشد، بلکه در بسیاری از بازیها فاصله میان قدرتهای سنتی و تیمهای در حال رشد کمتر از هر زمان دیگری به نظر رسید. فرمت جدید، بهجای تضعیف جام جهانی، آن را گستردهتر، غیرقابل پیشبینیتر و از نظر تاکتیکی پیچیدهتر کرد.
جام جهانی ۲۰۲۶ اولین دورهای است که با ۴۸ تیم، ۱۲ گروه و صعود ۳۲ تیم به مرحله حذفی برگزار میشود؛ ساختاری که باعث شد تنها یکسوم تیمها در مرحله گروهی حذف شوند و برای نخستین بار، مرحله یکشانزدهم نهایی به تقویم جام جهانی اضافه شود.
اما آیا این تغییر فقط تعداد مسابقات را افزایش داد؟ پاسخ را باید در کیفیت رقابتها جستوجو کرد.
اگر یک ویژگی مشترک میان اغلب مسابقات این مرحله وجود داشته باشد، آن کاهش فاصله فنی میان تیمهاست. فوتبال ملی دیگر به دو طبقه «مدعی» و «سیاهیلشکر» تقسیم نمیشود. تیمهایی که تا چند سال پیش برای کسب تجربه به جام جهانی میآمدند، امروز با ساختار دفاعی منظم، پرس هوشمند، انتقال سریع و آمادگی بدنی بالا، بازی را برای هر مدعی دشوار میکنند.
نمونههای آن کم نبود؛ مراکش بدون شکست از گروهش عبور کرد، کیپورد در نخستین حضور خود به مرحله حذفی رسید، آفریقای جنوبی صعود کرد، الجزایر بازگشتی موفق به مراحل حذفی داشت و اتریش نیز پس از چهار دهه دوباره در جمع تیمهای مرحله حذفی قرار گرفت. حتی اکوادور با پیروزی مقابل آلمان توانست بهعنوان یکی از بهترین تیمهای سوم راهی دور بعد شود؛ نتیجهای که نشان داد حتی قدرتهای بزرگ نیز دیگر حاشیه امنیت گذشته را ندارند.
این فقط یک سلسله شگفتی نبود؛ نشانهای از تغییر نقشه قدرت در فوتبال جهان بود.
بیش از هر قارهای، آفریقا برنده مرحله گروهی بود. سالها درباره استعدادهای فردی فوتبال آفریقا صحبت میشد، اما اکنون آن استعدادها در قالب تیمهای سازمانیافته و از نظر تاکتیکی بالغ ظاهر شدهاند. دیگر موفقیت یک تیم آفریقایی اتفاقی نیست؛ نتیجه سرمایهگذاری روی آکادمیها، حضور بازیکنان در لیگهای معتبر اروپا و استفاده از مربیان با دانش روز است. فوتبال آفریقا امروز نهتنها از نظر فیزیکی، بلکه از نظر تصمیمگیری، کنترل بازی و مدیریت لحظات حساس نیز رشد کرده است.
در سوی دیگر، آسیا نیز گام دیگری به جلو برداشت. ژاپن همچنان یکی از منظمترین تیمهای مسابقات است، کره جنوبی شخصیت رقابتی خود را حفظ کرده و حضور تیمهای آسیایی در رقابت برای صعود، نشان میدهد فاصله این قاره با فوتبال سطح اول جهان کمتر از گذشته شده است. آسیا دیگر برای تجربهاندوزی در جام جهانی حاضر نمیشود؛ برای رقابت آمده است.
در مقابل، اروپا همچنان بیشترین مدعیان قهرمانی را در اختیار دارد، اما دیگر شکستناپذیر نیست. آلمان، فرانسه، اسپانیا، انگلیس، پرتغال و هلند همگی صعود کردند، اما کمتر تیمی توانست مرحله گروهی را بدون لحظات دشوار پشت سر بگذارد. آلمان با وجود صدرنشینی، مقابل اکوادور شکست خورد؛ پرتغال نتوانست صدر گروه خود را حفظ کند و بهعنوان تیم دوم راهی مرحله حذفی شد؛ اتفاقی که نشان میدهد حتی مدعیان بزرگ نیز دیگر نمیتوانند تنها با اتکا به نام خود مسابقات را کنترل کنند.
شاید مهمترین تحول این جام، نه در جدول، بلکه در نیمکتها رخ داده باشد.
اگر دهه گذشته، جام جهانی بیشتر متعلق به ستارهها بود، امروز بیش از هر زمان دیگری به مربیان تعلق دارد. تفاوت تیمها را دیگر صرفاً کیفیت فردی بازیکنان تعیین نمیکند؛ بلکه توانایی مربیان در مدیریت جریان مسابقه، تغییر سیستم، زمانبندی تعویضها و کنترل ریتم بازی است. فوتبال ملی به اندازهای به هم نزدیک شده که جزئیات تاکتیکی، مرز میان صعود و حذف را تعیین میکند.
همین مسئله باعث شده مسابقات مرحله حذفی احتمالاً از نظر فنی حتی جذابتر از دور گروهی باشند. دیگر هیچ تیمی نمیتواند برای تساوی برنامهریزی کند یا شکست را در بازی بعدی جبران کند. از اینجا به بعد، هر اشتباه برابر با پایان رؤیای قهرمانی است.
در میان مدعیان، آرژانتین، فرانسه، برزیل، اسپانیا و انگلیس همچنان در میان گزینههای اصلی قهرمانی قرار دارند، اما مرحله گروهی یک پیام روشن داشت؛ نامهای بزرگ دیگر تضمینی برای پیروزی نیستند. تیمهایی مانند مراکش، کلمبیا، نروژ، آفریقای جنوبی یا کیپورد نشان دادهاند که اگر مدعیان با همان ذهنیت گذشته وارد زمین شوند، ممکن است خیلی زود جام را ترک کنند.
در نهایت، شاید برنده واقعی مرحله گروهی نه یک تیم، بلکه خود فوتبال باشد.
جام جهانی ۲۰۲۶ ثابت کرد گسترش رقابت الزاماً به معنای افت کیفیت نیست. برعکس، این فرمت جدید فرصت دیدهشدن را به نسل تازهای از فوتبال جهان داده است؛ نسلی که دیگر از نامها نمیترسد، برابر قدرتها عقب نمینشیند و باور دارد که میتواند تاریخ را تغییر دهد.
حالا تنها ۳۲ تیم باقی ماندهاند؛ اما مهمتر از تعداد تیمها، این واقعیت است که دیگر هیچ مسابقهای قابل پیشبینی نیست.
شاید بزرگترین دستاورد مرحله گروهی همین باشد؛ جام جهانی هنوز قهرمان خود را نمیشناسد و برای نخستین بار پس از سالها، تقریباً نیمی از تیمهای باقیمانده میتوانند با دلیلی منطقی رؤیای فتح جهان را در سر داشته باشند.
پیمان چینی ساز
