آیا تا به حال به این فکر کردهاید که جهان هستی چه شکلی دارد؟ برخلاف ظاهر تخت و مسطحی که از سطح زمین میبینیم، پاسخ دانشمندان به این پرسش بسیار پیچیدهتر است. جهان عمدتاً از ماده تاریک اسرارآمیز تشکیل شده و درک شکل آن، کلید پیشبینی سرنوشت نهایی کیهان است
سناریوهای احتمالی برای پایان جهان: آیا جهان یکروز روی خودش فرو میریزد (بیگ کرانچ)؟ یا تا ابد منبسط شده و به «مرگ سرد» (Big Freeze) دچار میشود؟ پاسخ این سوالات، مستقیماً به هندسه جهان بستگی دارد.
مدل تخت در برابر مدل کروی
تا مدتها، نظریه «جهان تخت» طرفداران زیادی داشت. بر اساس این ایده، دو پرتو نوری که در خطوط مستقیم و موازی حرکت میکنند، هرگز به هم نخواهند رسید. اما انیشتین در نظریه نسبیت عام نشان داد که فضا-زمان ذاتاً خمیده است. برخی کیهانشناسان معتقدند جهان شکلی کروی دارد؛ در این صورت، آن دو پرتو نور پس از میلیاردها سال نوری در نقطه ای به هم خواهند رسید.
اگر جهان کروی باشد، محدود و متناهی است، اما مرزی ندارد (دقیقاً مثل سطح یک توپ).
نقش چگالی ماده در شکل جهان
یکی از مهمترین فاکتورها، «چگالی بحرانی» ماده در جهان است:
۱. جهان بسته (کروی): اگر چگالی جهان از حد بحرانی بیشتر باشد، گرانش بر نیروی انبساط غلبه کرده و جهان به شکل یک کره بسته درمیآید.
۲. جهان باز (هذلولوی): اگر چگالی کمتر از حد بحرانی باشد، جهان شکلی شبیه به زین اسب پیدا میکند. در این حالت، جهان تا ابد منبسط شده و هیچ نقطه بازگشتی وجود ندارد.
آیا سن جهان میتواند معمای شکل آن را حل کند؟
تا امروز، شکل قطعی جهان هنوز به طور کامل مشخص نشده و این یکی از داغترین مباحث علمی است. اما دانشمندان از طریق مطالعه «تابش زمینه کیهانی» (CMB) – که همان نور باقیمانده از مهبانگ (Big Bang) است – به دادههای ارزشمندی دست یافتهاند. اندازهگیری دقیق ناهمسانیهای این تابش، امیدوارکنندهترین راه برای کشف توپولوژی واقعی جهان در سالهای آینده است.
«برگرفته و بازنویسی شده از تحلیلی فرانسویزبان در حوزه کیهانشناسی»
